“Yaratmayan insan yok etmek ister”

Sükut Suikastı; Ahmet Hamdi Tanpınar’ın yaşadığı dönemde, kendisini görmezden gelen edebiyat çevrelerine karşı kullandığı bir terimdir.

Tanpınar’ın başyapıtı olarak değerlendirilen eseri Huzur’un kahramanı Mümtaz, pek çok açıdan Tanpınar’ın kendisine benzetilir.

Bu terim, düşünen, üreten, bazı çevrelere girmek için özel bir çaba göstermediği için ‘yok sayılan, görmezden gelinen’ kişilerin çok sık yaşadığı bir durum olarak tanımlanır.

Aynı insanların, öldükten sonra göklere çıkarılmaları ise gecikmiş bir iade-i itibar sayılır.

Çünkü artık tehdit değildir.

*

Sükût suikastı, en incelikli dışlama yöntemlerinden biridir.

Yerleşik düzeni sorgulayan biri ortaya çıktığında, o düzenden çıkar sağlayanlar çoğu zaman açık bir tartışmaya girmez.

Bunun yerine onu yok saymayı tercih ederler.

Çünkü tartışmak, muhatap almak demektir; muhatap almak ise varlığını kabul etmektir.

Susarak etkisizleştirmek ise hem daha kolaydır hem de sorumluluk gerektirmez.

*

Bu noktada Erich Fromm’un “Yaratmayan insan yok etmek ister” düşüncesi anlam kazanır.

Fromm’a göre insan iki temel eğilim arasında yaşar: “sahip olmak” ve “olmak”.

Sahip olmayı merkeze alan kişi, kendini makamla, ünle, çevreyle, eşyayla tanımlar.

 “Olmak” duygusuyla yaşayan ise üretimiyle, emeğiyle ve sevgisiyle var olur.

*

Üretemeyen insan için üretken kişi bir tehdittir. Çünkü üretmek emek, cesaret ve özgünlük ister.

Üretemeyen kişi, başkasının üretimi karşısında kendi eksikliğini hisseder.

Bu eksiklikle yüzleşmek yerine ya küçümser ya da yok sayar.

İşte sükût suikastı tam da burada devreye girer.

Yaratamayanın, yaratana karşı uyguladığı sessiz bir yıkım biçimi olarak.

Bu “Ben yapmıyorum, sen de yapma” anlayışıdır.

*

Asıl soru şudur: Sahip olduklarınızı kaybettiğinizde geriye sizden ne kalır?

Eğer geriye yalnızca unvanlar ve geçici güç ilişkileri kalıyorsa ortada gerçek bir “oluş” yoktur.

Sonuç olarak mesele şudur: İnsan ya “olur” ya “sahip olur”.

“Olmayı” başaramayan, çoğu zaman başkasının oluşunu hedef alır.

Sükût suikastı, üretmeyenin silahıdır.