Maskeler Ve Entrikalar

İnsanlarla konuştuğunuzda ortaya şöyle bir tablo çıkıyor. Herkes sahicilikten yana. Maskelerle dolaşmak, sahte olmak, ikiyüzlü davranmak istemiyorlar. Dürüst olmalıyız, şeffaf olmalıyız. Maskelerimizle dolaşmaktan kurtulmalıyız. Entrika çevirenlerden, sinsilerden uzaklaşmalıyız. Ya göründüğümüz gibi olmalıyız ya da olduğumuz gibi görünmeliyiz. Dürüst olmalıyız, diyorlar.

Tam da burada insanın aklına şu soru takılıyor. Dürüstlüğe, dobralığa, vicdanlı davranmaya, merhamete bu kadar susamışken entrikaya düşkünlüğümüz nereden geliyor? Kişisel hırslar adına akıl almaz hainliklere ve manipülasyonlara nasıl kalkışıyoruz?

Ünlü düşünür Spinoza, “Ethika” adlı yapıtının bir bölümünde bu soruların yanıtlarını bulmaya çalışıyor. Diyor ki: “Sevdiğimiz, saygı duyduğumuz, güvendiğimiz, peşinden gittiğimiz, dürüst olduğuna inandığımız, yücelttiğimiz bir kişi ya da bir lider bizi hayal kırıklığına uğratabilir. İdealimizdeki o kişi, kendisini çok iyi maskeleyen entrikacının teki olabilir.

Peki, insanlar neden bu duruma düşüyorlar, nerede yanılıyorlar, nerede yanlış yapıyorlar? Spinoza yanılmamızın nedenini şöyle belirtiyor: “O kişide bu değerler zaten yoktu. Ona bu değerleri biz yükledik.”

Spinoza’nın bu değerli saptamasını yaptıktan sonra insanların ikiyüzlülüğünü apaçık ortaya koyan başka bir alana geçeyim:

Akşam olup da ekranların karşısına geçtiğimizde, her bölümünü heyecanla izlediğimiz televizyon dizilerine bir bakalım. Bu dizilerde şeytana pabucunu ters giydirecek entrikalar, yalanlar, arkadan iş çevirmeler, manipülasyonlar, faili meçhul cinayetler var ve bu diziler izlenme rekorları kırıyor.

Soru şu: Bizim bu entrikalara düşkünlüğümüz nereden geliyor? Acaba bize bu zehirli oyunları öğreten diziler mi?

Belki de biz içten içe o entrikaları sevdiğimiz için bu tür dizileri zirveye taşıyoruz.

Çok sahici, dürüst, erdemli, vicdan sahibi, ilkeli olduğunu söyleyen bu kişiler, entrikaların her türlüsünün sergilendiği bu dizileri merakla izlemekte sorun görmüyorlar çünkü bu zehirli entrikalar sadece dizilere özgü değil. İnsanın olduğu her yerde hatta en güvenilir ve özel saydığımız yerlerde bu zehrin izlerini görüyoruz.

İsviçreli ünlü psikiyatrist C. Yung, bu durumu “Gölge” kuramıyla açıklıyor.

Ona göre, insanın yüzleşmekten kaçtığı gizli ve karanlık dürtüleri var. Başkalarına yönelttiğimiz eleştiriler ve suçlamalar aslında içimizde bastırdığımız gölgelerin bir yansımasıdır. Kendisine saygısını yitiren kişi, sahip olma ve intikam alma hırsıyla entrikalar çevirmeye başlar. Ahlaki değerlere aldırmaz.

Sağlıklı ilişkiler korku, manipülasyon ve entrikalar üzerine inşa edilemez. Sahici olmak, dürüst olmak, kumpasçılarla savaşmak istiyorsak gölgelerini yansıtan bu dansözlerin karşısında direnmekten başka çaremiz yoktur. Onların kimyasını bozan tek güç direnmektir.