Aptallık ve kurnazlık üzerine

İtalyalı sosyolog, tarihçi ve yazar Cipolla, insan davranışlarını ekonomik, kültürel ve siyasi açıdan inceledikten sonra aptallık ve kurnazlık kavramlarını bilimsel yöntemlerle ama bol mizahla ele alır. Yaptığı bilimsel çalışmanın kolay anlaşılmasını sağlamak için mizah unsurlarıyla ve siyasi eleştirilerle zenginleştirir.

Cipolla’ya göre, toplumları oluşturan insanları dört temel grupta inceleyebiliriz:

   Akıllılar, acizler, kurnazlar ve aptallar.

   Akıllılar: Akıllı olduklarını bilirler. Donanımlı ve yaratıcı kişilerdir. Öngörüleri ve güvenirlilikleri çok yüksektir. Hem kendilerine hem de başkalarına yarar sağlarlar. Bunlar toplumsal gelişmenin öncüleridir.

   Acizler: Bunlar öğrenilmiş çaresizlik baskısı altında köşelerine çekilen, umutsuz, tepkisiz ve ümitsiz insanlardır. Birilerinin kendilerini kurtarmasını beklerler. Başkalarına zarar vermezler ama kendilerini tüketirler.

   Kurnazlar: Zeka düzeyleri ortalamaya yakındır. Akılları vasat düzeydedir ama ahlaken sorunlu insanlardır.  Bu dünyadaki tek hedefleri kendilerine çıkar sağlamaktır. Başkalarına verdikleri zarardan etkilenmezler, umurlarında bile olmaz. Saman altından su yürütürler, karda gezerler ama iz bırakmazlar. Suya sabuna dokunmazlar. Kendilerini her zaman güvenli bir alanda tutarlar. Fırsatları asla kaçırmazlar. İnsanları kullanmayı, kışkırtmayı, dost görünüp düşmanlık yapmayı iyi becerirler. Sinsidirler. Tercihlerini her zaman güçlüden yana kullanırlar ama hiç kimseye güvenmezler.

   Aptallar: Hem kendilerine hem de başkalarına zarar verirler. Akıl yönünden sorunlu insanlardır. Kolayca aldatılırlar, yönlendirilirler, uyutulurlar ve saldırgan duruma getirilebilirler. Bağımsız düşünemezler ve duyarsızdırlar. Toplumsal değişimlere, yeniliklere, yaratıcı düşüncelere ve çağdaşlaşma girişimlerine karşı çıkarlar. Adalet ve özgürlük gibi kavramlara duyarsızdırlar.

Akıllıların en büyük hatası aptalları hafife almaları ve onların bir araya gelince yaratabilecekleri tehlikeleri küçümsemeleridir. Akıllılar kendi konfor alanlarından dışarı çıkıp aptalların örgütlenmelerine seyirci kalırsa tehlike çanları çalmaya başlar.

Akıllıların, kendi dünyalarına çekilmeleri nedeniyle ortaya çıkan boşluğu kurnazlar doldurur. Kurnazlar aptalları örgütlemeye başlar. Tek başlarına tehlikeli olmayan aptallar, kurnazların tezgahına düşer ve hareket eden kötülük durumuna gelirler. Bilge insanlar sessizken aptallar çoğalır ve saldırganlaşırlar.

Kurnazlar tarafından örgütlenen aptallar demokrasinin nimetlerinden yararlanarak iktidara gelebilirler. Kurnazların ve aptalların ele geçirdikleri iktidar toplumsal dengeleri bozar. Bilime ve sanata saldırı. Hukuk sistemini alt üst eder ve toplumda kargaşaya yol açar.

Bunların iktidarında akraba kayırmacılığı, liyakatsizlik, ülkenin birikimlerinin peşkeş çekilmesi, hayat pahalılığı, çevre katliamları gibi toplumu çökertecek uygulamalar hızlanır. Ülke ekonomisi bozulur ve toplumsal çözülmeler başlar. Ülke hızla felakete sürüklenir.