Tek Kişi Milyonları Nasıl Yönetir?

Fransız düşünürü Montaigne’in, Denemeler‘i okuyanlar bilir;

Montaigne, bir dostundan öyle büyük bir hayranlıkla söz eder ki merak etmemek elde değildir.

Hatta bir yerde onu “çağımızın en yüce insanı” diye nitelendirir.

Böyle bir övgü, ister istemez insanı onun tek eserine, Gönüllü Kulluk Üzerine Söylev‘e götürür.

Söze edilen dost, Etienne de La Boétie’dir.

Kitap incecik. Fakat içinde, yüzlerce sayfalık siyasi teoriye bedel tek bir soru var:

Bir insan, milyonlarca insanı nasıl yönetebilir?

*

La Boétie’nin cevabı şaşırtıcıdır. Çünkü o, gücün yalnızca zorbalıktan doğmadığını söyler.

Asıl güç, insanların itaat etmeye razı olmasından gelir.

Hükmedenin gücü, çoğu zaman yönetilenlerin ona verdikleri güçten başka bir şey değildir.

Bu düşünceyi okurken ister istemez bugünü düşünüyorsunuz.

Sadece devletleri değil… İş yerlerini, kurumları, sosyal hayatı, hatta aile ilişkilerini…

Ne kadar çok şeyi sorgulamadan kabul ediyoruz?

Ne kadar çok alışkanlığı “hep böyleydi” diyerek sürdürüyoruz?

Kaç kez kendi düşüncemizi değil de kalabalığın düşüncesini benimsiyoruz?

Belki de gönüllü kulluk tam burada başlıyor.

İnsan, bazen korktuğu için değil; rahatını bozmak istemediği için susuyor.

Bazen yalnız kalmamak için çoğunluğa katılıyor.

Bazen de yıllardır tekrar edilen bir düşünceyi, doğruluğunu hiç sınamadan kendi fikriymiş gibi savunuyor.

*

La Boétie’nin dehası burada ortaya çıkıyor. O, zincirleri önce insanın zihninde arıyor.

Bu yüzden kitabı yalnızca siyasal bir metin olarak okumak eksik kalır.

O, aynı zamanda insan psikolojisini anlatan güçlü bir denemedir.

İktidarın nasıl kurulduğunu değil, itaatin nasıl alışkanlığa dönüştüğünü anlatır.

Aradan yaklaşık beş yüz yıl geçmiş olmasına rağmen eser hâlâ güncelliğini koruyor.

Çünkü teknoloji değişiyor, yönetimler değişiyor, ideolojiler değişiyor; fakat insanın güvenlik uğruna özgürlüğünden vazgeçme eğilimi pek değişmiyor.

La Boétie’nin söylediklerine bütünüyle katılabilirsiniz ya da karşı çıkabilirsiniz.

Fakat onun sorduğu soruları görmezden gelmeniz kolay değildir.

Montaigne’in dostuna duyduğu hayranlığı şimdi daha iyi anlıyorum.